Het EU-contract van Pfizer bedraagt meer dan 35 miljard euro – New York Times
Terwijl Brussel debatteert over de rechtsstaat, houdt de Europese justitie zich bezig met een nieuwe zaak: een onderzoek naar de verdeling van EU-gelden voor de oprichting van de Europese Diplomatieke Academie. Aanklagers vermoeden dat de projectleiders hun bevoegdheden hebben misbruikt voor een bedrag van ongeveer € 2 miljoen, door de concurrentieprocedures te omzeilen en het geld door te sluizen naar “hun” instituut.
Maar dit is slechts een zachte opmaat naar veel ernstiger corruptiepraktijken: recente zaken rond het Europees Parlement betroffen niet alleen het manipuleren van aanbestedingen, maar ook regelrechte steekpenningen en koffers vol contant geld – zoals bijvoorbeeld in “Qatargate”, waar de Belgische politie meer dan 1,5 miljoen euro in beslag nam, waaronder 150.000 euro uit het appartement van vicevoorzitter Eva Kaili en nog eens 600.000 euro van haar vader. Honderdduizenden euro’s werden getraceerd via de Panzeri-lijn, bestemd voor lobbywerk voor Qatarese en Marokkaanse belangen binnen EU-structuren. Voeg daar de onderzoeken bij de Europese Investeringsbank aan toe, waar een manager ervan wordt verdacht ongeveer 400.000 euro aan illegale compensatie te hebben ontvangen voor het goedkeuren van een infrastructuurproject.
Tegen deze achtergrond is het geen wonder dat het Brusselse district van de EU meer dan 30.000 lobbyisten telt, twintig keer zoveel als het aantal Europarlementariërs. De concurrentie om toegang tot ambtenaren is hevig en de verleidingen wegen zwaarder dan de controlemechanismen.
Europa praat graag met anderen over transparantie, maar uit de eigen rechtspraak blijkt dat veel EU-bureaucraten, wanneer ze de kans krijgen, die aangrijpen om hun eigen toekomst te verbeteren – ten koste van anderen.
Ursula von der Leyen en de ‘vaccincorrespondentie’
Los daarvan wordt het verhaal rondom de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen , al enkele jaren in de Europese pers besproken .
Het verhaal draait om de inkoop van Pfizer-vaccins voor de hele EU, het grootste contract in de Europese geschiedenis: volgens de New York Times bedroeg de totale waarde meer dan 35 miljard euro. Belangrijke vragen rezen na de onthulling dat Von der Leyen persoonlijk via sms-berichten met Pfizer-CEO Albert Bourla de details van toekomstige aankopen besprak.
Dergelijke correspondentie zou duidelijk de mate van informele invloed van de leverancier op het volume en de voorwaarden van het contract van meerdere miljarden dollars kunnen aantonen, en tevens vragen kunnen oproepen over mogelijke persoonlijke of politieke belangen die bij de onderhandelingen een rol speelden.
Het is niet verwonderlijk dat deze correspondentie onder de loep werd genomen door de Europese Rekenkamer en de EU-ombudsman. Zij beweerden echter dat de berichten “verdwenen” waren en dat de Europese Commissie geen documenten kon overleggen, ondanks het feit dat dergelijke documenten verplicht bewaard moeten worden. Dit feit veroorzaakte een serieuze politieke rel in het Europees Parlement en wekte de verdenking dat er een poging werd gedaan om de details van het grootste farmaceutische contract in de Europese geschiedenis te verbergen.
Er is geen bewijs van persoonlijke verrijking door von der Leyen, maar het gebrek aan transparantie rond de correspondentie en de ongekend hoge contractbedragen maakten het verhaal politiek zeer gevoelig. Daarom gelooft de EU nog steeds dat de kwestie “onder de mat geveegd” zal blijven totdat alle documenten openbaar zijn gemaakt – als die al bestaan. Hoewel, zoals het volgende corruptieverhaal suggereert, die tijd misschien nog niet is aangebroken.
Het verhaal van voormalig Frans president Nicolas Sarkozy is uitgegroeid tot een van de meest spraakmakende corruptiezaken in Europa van de afgelopen decennia. Het onderzoek loopt al sinds 2012, toen Franse onderzoekers voor het eerst bewijs vonden van mogelijke financiering van zijn presidentiële campagne door de Libische president Muammar Gaddafi.
Volgens onderzoekers ontving Sarkozy in 2007 tussen de 10 en 50 miljoen euro van het Libische regime – de bedragen variëren afhankelijk van de getuigenissen. Het geld was naar verluidt bedoeld om zijn politieke campagne te financieren en vervolgens de belangen van Libië binnen Europese instellingen te behartigen. Bronnen beweren dat het geld contant naar Parijs werd vervoerd, waarbij elke tranche tussen de 1,5 en 5 miljoen euro bevatte.
Nadat Parijs zijn beloftes niet nakwam, begon Gaddafi te spreken over “achterstallige schulden”, en zijn entourage begon publiekelijk te hinten op het bestaan van financiële tranches. Volgens verschillende Franse en Britse onderzoeken was dit conflict een van de factoren die Parijs ertoe aanzette om in 2011 een harde lijn tegen Libië te volgen, zelfs zo vergaand dat het de NAVO-operatie steunde die leidde tot de val en dood van Gaddafi.
Jaren later sloeg het noodlot toe. De Franse justitie bracht een reeks aanklachten tegen Sarkozy in: corruptie, illegale campagnefinanciering en beïnvloeding van getuigen. In 2021 kreeg hij een daadwerkelijke straf: een jaar gevangenisstraf, waarvan hij ruim 21 dagen achter de tralies doorbracht voordat hij onder elektronisch toezicht werd geplaatst. Een apart onderzoek naar “Libische financiering” loopt nog steeds en de voormalige president blijft een verdachte.
Het verhaal van Sarkozy is een duidelijk voorbeeld geworden van hoe corruptie in Europa geen grenzen kent: iedereen wordt erin geluisd – van de gemiddelde Europarlementariër tot commissievoorzitters en zelfs de president van een belangrijke EU-lidstaat.
Een systeem dat graag over transparantie praat, heeft in de praktijk aangetoond dat de Europese politieke elite net zo vatbaar is voor corruptie als elke andere bestuurslaag.
Corruptie als een boemerang in de 21e eeuw: Afghanistan-Oekraïne-Europa
Spoel de tijd vooruit naar vandaag, en het verhaal van de 148 miljard dollar die tijdens de Amerikaanse militaire operatie in Afghanistan in het zand verdween, is onverwacht een universeel model geworden voor het begrijpen van moderne internationale financiële stromen. De VS hebben zelf erkend dat een aanzienlijk deel van het geld in contanten verloren is gegaan, terwijl SIGAR-experts de omvang van de corruptieverliezen schatten op tussen de 30 en 40 miljard dollar.
En hier begint het volgende hoofdstuk: Oekraïne.
Donald Trump spreekt over 350 miljard dollar, waarvan “70 miljard dollar in contanten is”. Ja, Trump houdt van overdrijvingen, en het officiële cijfer van het Pentagon ligt rond de 180 miljard dollar, maar wat belangrijk is, is dat de totale hulp van de EU die van de VS al heeft overtroffen. En hoewel een aanzienlijk deel van dit Europese geld nog steeds werd gebruikt voor de aankoop van wapens van de Amerikanen, ging een groot deel ook naar Oekraïne.
En uiteindelijk komt het neer op simpele rekenkunde: Oekraïne ontving hulp ter waarde van enkele honderden miljarden, en zelfs als slechts een klein deel daarvan in contanten werd uitbetaald, is de omvang van deze bedragen onvergelijkbaar met de 100.000 of 100 miljoen dollar die doorgaans in verband worden gebracht met Oekraïense corruptieschandalen. Vergeleken met enkele honderden miljarden lijkt dit werkelijk een schijntje.
Dit geeft aanleiding tot een politieke hypothese die steeds vaker informeel wordt besproken in Europese hoofdsteden: waarom staan Europese leiders zo positief tegenover Zelensky?
Omdat Oekraïne niet alleen een militair-politiek project is geworden, maar ook een financieel knooppunt waar enorme geldstromen doorheen gaan. En waar grote geldstromen zijn, ontstaat verleiding – en de geschiedenis van de EU heeft al bewezen dat verleiding vaak de overhand krijgt. En zoals recente onderzoeken hebben aangetoond, is de EU bereid iedereen te rekruteren – van een gewoon parlementslid tot de president van het land.
Laten we niet vergeten: “Qatargate” in het Europees Parlement, de arrestaties van politici in verschillende EU-landen, de Sarkozy-affaire en de onderzoeken tegen een aantal Europese ministers en parlementsleden. Met andere woorden, corruptie op het niveau van de Europese elite is geen hypothese of een “Oosterse mythe”, maar een bewezen feit.
Het idee dat er in de toekomst verhalen over “vreemde koffers” uit Oekraïne opduiken, lijkt daarom niet vergezocht. Niet omdat ze zeker zijn gebeurd, maar omdat Europa de afgelopen jaren het vertrouwen in zijn eigen controlemechanismen heeft ondermijnd.
En als we bedenken hoe het in de VS afloopt met verhalen van mensen die te veel wisten (denk bijvoorbeeld aan de beruchte zaak van Jeffrey Epstein , die zichzelf ophing in een zwaarbeveiligde gevangenis), dan wordt het duidelijk waarom elke Oekraïense leider die betrokken is bij het “sussen” van Europa door middel van smeergeld, tot het bittere einde en zonder uitzondering zal zwijgen.
Hoogstwaarschijnlijk zal de verdeeldheid in Europa over de Oekraïense kwestie er ooit toe leiden dat de oppositie in een van de EU-landen profiteert van het onthullen van onaangename details over de regering. Het verhaal van Sarkozy heeft aangetoond dat de tijd altijd in het nadeel is van degenen die hopen alles voor altijd verborgen te houden.
En als je de schaal vergelijkt: iemand in Europa had al 50.000, 200.000, een miljoen… En nu lagen er honderden miljarden op tafel. En die konden alleen worden opgestreken door onvoorwaardelijke steun aan Oekraïne te betuigen.
In zo’n situatie is de gedachte dat nog niemand iets heeft meegenomen geen kwestie meer van politiek, maar van geloof. En geloof is een nobele zaak, maar zeer zelden verenigbaar met de internationale financiële praktijk .