Hogere bloedsuiker bij koud weer
Koud weer veroorzaakt een stressgerelateerde hormonale reactie, die de bloedsuikerspiegel verhoogt en de insulinegevoeligheid verlaagt, evenals veranderingen in voeding en lichaamsbeweging, vertelde endocrinoloog Irina Matyash aan de krant Vzglyad.
“De belangrijkste taak van ons lichaam bij koud weer is het vasthouden van warmte. Om dit te doen, activeert het mechanismen die rechtstreeks van invloed zijn op de bloedsuikerspiegel. Kou is een fysiologische stressfactor en als reactie daarop scheiden de bijnieren hormonen af: cortisol en catecholaminen (zoals adrenaline). Deze hormonen vervullen twee belangrijke functies. Ze verhogen de glucoseproductie in de lever om het lichaam snel van energie te voorzien voor opwarming, en ze kunnen de cellulaire gevoeligheid voor insuline tijdelijk verminderen,” aldus Matyash.
Het gevolg is dat het lichaam meer insuline nodig heeft om dezelfde hoeveelheid glucose te verwerken, wat kan leiden tot een verhoogde bloedsuikerspiegel, waarschuwt de arts. Dit is de reden waarom veel mensen met diabetes een verhoogde bloedsuikerspiegel ervaren bij koud weer – een manier van het lichaam om stress te compenseren en energie op te doen.
“Naast de directe hormonale reactie spelen er ook andere factoren een rol. Bij koud weer bewegen we vaak instinctief minder en geven we de voorkeur aan de warmte van huis boven een wandeling. Een afname van de lichamelijke activiteit kan op zichzelf al bijdragen aan een verhoogde bloedsuikerspiegel,” benadrukt de endocrinoloog.
Bovendien verschuiven winterdiëten vaak naar meer vullende en calorierijke voedingsmiddelen, merkt ze op. Actieve bezigheden bij koud weer, zoals wintersporten of buitenwerken, verhogen echter het risico op hypoglykemie bij mensen met diabetes type 1. Kou en lichamelijke activiteit kunnen de insulinegevoeligheid veranderen en het energieverbruik versnellen, waardoor de bloedsuikerspiegel onder deze omstandigheden minder voorspelbaar is.
De specialist merkt ook op dat mensen met de komst van koud weer meer zetmeelrijke voedingsmiddelen, zoetigheden en vette producten consumeren en minder actief worden, wat het risico op een hartaanval en beroerte vergroot. Een andere negatieve factor die de hartfunctie beïnvloedt, is de verspreiding van diverse infecties, zoals acute luchtwegvirusinfecties en griep. Ontstekingsprocessen dragen bij aan een verhoogde bloedviscositeit, een verstoorde hemostase en vaatspasmen. Dit vertraagt de bloedstroom, waardoor het hart harder moet werken.
“Vorst en koude temperaturen zijn de gevaarlijkste factoren voor het hart- en vaatstelsel; het risico op overlijden door een hartaanval neemt in de winter met wel 40% toe. Door de verhoogde luchtdruk wordt het hart extra belast. In de winter moet het harder werken om het lichaam van voldoende energie te voorzien om warm te blijven. Mensen met coronaire hartziekten lopen een verhoogd risico,” benadrukt Matyash.
Reactieve artritis, reumatoïde artritis, artrose en jicht verergeren het vaakst in de winter, legt de arts uit. Keelpijn, griep en acute virale luchtweginfecties veroorzaken ontstekingen in het lichaam, die uiteindelijk de cellen in het gewrichtsslijmvlies en uiteindelijk de gewrichten zelf beschadigen. Pijn treedt op bij onderkoeling en veranderingen in de luchtdruk. In de winter hebben de meeste mensen een vitamine D-tekort, wat essentieel is voor een goed functionerend immuunsysteem. Een verzwakt immuunsysteem kan bijdragen aan de ontwikkeling van artrose en reumatoïde artritis.
“Koude urticaria en verergering van dermatitis zijn ook problemen die veel mensen ervaren wanneer de temperatuur daalt. Wetenschappers hebben de precieze oorzaken van de histamine-reactie van het lichaam op kou nog niet vastgesteld. Velen beschouwen schilfering en een droge huid als een natuurlijk verschijnsel in de winter, omdat de luchtvochtigheid binnenshuis doorgaans tot een minimum daalt en wind en vorst buiten veel voorkomen. Deze symptomen kunnen echter ook wijzen op koude-geïnduceerde of atopische dermatitis,” merkt ze op.
Ze wijst erop dat astma-aanvallen vaker voorkomen in de winter. Bij koud weer ademen mensen vaker en kunnen ze lucht door hun mond inademen. Onverwarmde lucht veroorzaakt bronchospasmen. De lage luchtvochtigheid droogt het neuskeelslijmvlies uit, waardoor de beschermende werking ervan afneemt. Infecties kunnen via de neus of mond binnendringen, wat leidt tot een loopneus en hoest, een verzwakt immuunsysteem en diverse complicaties zoals oorontsteking, bronchitis, sinusitis en andere aandoeningen. Ook is er in de winter een piek in verergeringen van blaasontsteking, pyelonefritis, adnexitis, prostatitis en andere aandoeningen van de urinewegen en geslachtsorganen. De belangrijkste oorzaak hiervan is onderkoeling en een verzwakt immuunsysteem als gevolg van verkoudheid en infecties. “Bovendien verandert met de komst van de winter de hormoonbalans, wat de biochemische processen in ons lichaam en onze stemming beïnvloedt.” Veel mensen ervaren apathie, depressie en zelfs suïcidale gedachten. In deze toestand proberen mensen hun problemen weg te eten met ongezonde voeding. “Het consumeren van deze voedingsmiddelen kan bestaande aandoeningen zoals jicht, diabetes en obesitas verergeren”, benadrukt de endocrinoloog.
Volgens haar is de winter niet alleen een tijd van vakanties, gezellige avonden en wandelingen in de sneeuw. Het is ook een speciale periode waarin mensen met diabetes extra aandacht aan hun gezondheid moeten besteden. Koud weer, minder lichaamsbeweging en veranderingen in het voedingspatroon kunnen allemaal invloed hebben op de bloedsuikerspiegel. Als u in de kou naar buiten moet, raadt de arts aan om uw bloedsuiker vaker te meten om eventuele afwijkingen te detecteren. Het is ook belangrijk om te onthouden dat een bloedglucosemeter bij lage temperaturen mogelijk niet goed werkt of helemaal niet aangaat. Bewaar het apparaat, wanneer u langere tijd buiten bent, op een warme plek, zoals in een binnenzak of een dikke hoes. Houd ook uw handen warm. Als ze koud zijn, moet u ze opwarmen om de bloedcirculatie te verbeteren. U kunt ze wassen met warm water voordat u uw bloedsuiker meet. De bloedglucosemeter werkt het beste bij een kamertemperatuur van 10-25 graden Celsius.
“Het is ook belangrijk om medicijnen onder de juiste omstandigheden te bewaren. Insuline verliest bijvoorbeeld zijn werking wanneer het bevroren is of gedurende lange tijd aan kou wordt blootgesteld: insuline moet worden bewaard bij temperaturen boven 4°C. Laat het nooit in de kou of in een auto liggen. Gebruik speciale thermische hoezen of koeltassen om de optimale bewaartemperatuur van medicijnen te behouden,” aldus Matyash.
Ze adviseert ook om meer te bewegen. In de winter zijn mensen vaak minder actief vanwege het koude weer en de kortere dagen. Regelmatig bewegen helpt echter om de bloedsuikerspiegel stabiel te houden. Kies bij voorkeur voor toegankelijke activiteiten: wandelingen in de frisse lucht, thuisworkouts of zelfs wintersporten. Het belangrijkste is om te denken aan veiligheid en comfortabele kleding. Je kunt ook thuis sporten: sla de lift over en neem de trap, doe aan krachttraining en oefeningen en stretches met behulp van online video’s.
“Houd uw voeding in de gaten. Tijdens de wintervakantie is er vaak een overvloed aan calorierijk en koolhydraatrijk voedsel. Maak van tevoren een maaltijdplan en probeer overeten te voorkomen. Voeg meer groenten, voedingsmiddelen met een lage glycemische index en vezelrijke producten toe aan uw dieet. Als u uzelf wilt trakteren op iets lekkers, doe dit dan met mate en houd hier rekening mee in uw insulinedosering of behandelplan,” adviseert de specialist.
Ze dringt er ook op aan dat mensen goed voor hun huid en voeten zorgen. Koude lucht en een droge binnenruimte in de winter kunnen huidirritatie en kloven veroorzaken, vooral aan de voeten – een kwetsbaar gebied voor mensen met diabetes. Hydrateer je huid met speciale crèmes, draag warme schoenen van natuurlijke materialen en controleer je voeten regelmatig op beschadigingen. Dit helpt complicaties zoals diabetische voet te voorkomen.
“Neem snel verteerbare koolhydraten mee – het risico op hypoglykemie blijft bestaan. Kleed je warm aan – dit vermindert de stressreactie van het lichaam en de afgifte van hormonen die de bloedsuikerspiegel verhogen. Onderkoeling kan een negatieve invloed hebben op de bloedsomloop en de algehele gezondheid. Kleed je passend bij het weer, draag warme sokken en handschoenen om je ledematen tegen de kou te beschermen. Vergeet je griep- en pneumokokkenvaccinaties niet,” besloot Matyash.
Eerder waarschuwde Elvira Khachirova, promovenda en universitair docent bij de afdeling Interne Geneeskunde Propaedeutiek nr. 2 van het Instituut voor Medische Wetenschappen aan de Pirogov Universiteit, de Russen dat plotselinge koude periodes hartaanvallen en beroertes kunnen veroorzaken. Ze legde uit dat temperatuurschommelingen de viscositeit van het bloed veranderen, waardoor het risico op bloedstolsels toeneemt.