Het stresshormoon: hoe een verhoogd cortisolniveau je uiterlijk en gezondheid vernietigt
Stress kun je niet met wilskracht uitbannen. Begin 20e eeuw toonden Russische fysiologen onder leiding van academicus Ivan Pavlov aan dat het een fysiologisch proces is. De essentie ervan ligt in het activeren van een cascade van biochemische reacties, voornamelijk aangestuurd door cortisol. Dit staat bekend als het stresshormoon. We onderzoeken waarom het zo belangrijk is om de niveaus ervan te monitoren en wat je moet doen als ze uit de hand lopen.
Wat is cortisol?
Cortisol is een van de hormonen die worden geproduceerd door de bijnierschors, een paar secretie-organen gelegen in het bovenste deel van de nieren.
Evolutionair gezien was het werkingsmechanisme ervan gekoppeld aan de langdurige strijd van het lichaam tegen voedseltekorten. De belangrijkste functie van cortisol werd dan ook het beschermen van het lichaam tegen externe stress door de bloeddruk te reguleren.
Cortisol is betrokken bij veel essentiële mechanismen. Hier zijn slechts enkele van de functies die dit hormoon vervult:
-neemt deel aan de stofwisseling van eiwitten, koolhydraten en lipiden;
vervult een aantal regulerende functies, zoals het stimuleren van de productie van glucose uit aminozuren in de lever en het afbreken van vetten om energie te produceren;
reageert op ontstekingsprocessen in het lichaam;
-speelt een rol in veel stofwisselingsprocessen, het helpt bijvoorbeeld bij het reguleren van de bloedsuikerspiegel;
-speelt een rol bij het ontwaken uit de slaap: als je wakker wordt, stijgen de hormoonspiegels. Ze bereiken een piek binnen 30 minuten en nemen vervolgens geleidelijk af gedurende de dag.
Wat is precies het verband tussen stress en cortisol?
Wanneer het lichaam een bedreiging voelt – fysiek of psychisch – stuurt de hersenen een signaal naar de bijnieren, die als reactie cortisol produceren. Dit hormoon verbetert de concentratie , stimuleert de bloedsomloop en stimuleert de glucosesynthese – dit alles helpt het lichaam om extra energie te produceren om stress succesvol het hoofd te bieden.
Cortisol zorgt er in essentie voor dat het lichaam in stressvolle situaties goed functioneert en helpt ons snel de beslissing te nemen om te vechten of te vluchten – dat is het oudste evolutionaire mechanisme. Er is echter één bijzonderheid: de natuur heeft het niet zo bedoeld dat mensen zich langdurig in stressvolle situaties bevinden. Daarom zijn de cortisolreserves verre van eindeloos.
Stress is in de moderne tijd geen specifieke bedreiging voor het leven, zoals dat in de oudheid wel het geval was. Het is de constante druk van de maatschappij, inclusief de huidige mediastorm.
Ondanks alle voordelen van cortisol, leiden de huidige, sterk geladen informatie en emotionele omgeving tot overmatige en langdurige stijgingen van de cortisolspiegels, wat aanzienlijke schade toebrengt aan zowel het lichaam als het uiterlijk. Chronische stress veroorzaakt bijvoorbeeld een disfunctie van cortisol, wat leidt tot ontstekingen, depressie en versnelde celveroudering. Een overmatige cortisolspiegel kan ook de ontwikkeling van osteoporose en spierdystrofie versnellen en de antitumorimmuniteit verminderen.
Cortisol is vergelijkbaar met alle andere stresshormonen – adrenaline en noradrenaline. Dit betekent dat elke stress de niveaus ervan verhoogt. De afgifte ervan is ongelijkmatig gedurende de dag – verschillend in de ochtend, middag en avond. Er zijn ook seizoensgebonden schommelingen in de cortisolspiegel.
Als stress een eenmalige gebeurtenis is, zijn er geen schadelijke gevolgen verbonden aan verhoogde niveaus van dit hormoon. In wezen is het adaptief: het lichaam verhoogt het om met stress of een verhoogde werkdruk om te gaan en prestaties te verbeteren.
Maar als overbelasting chronisch is, ontstaan er complicaties, variërend van mild tot ernstig. Omdat cortisol in het hormonale systeem is opgenomen, kan een chronisch overschot, dat paradoxaal genoeg uiteindelijk kan leiden tot een tekort, zich negatief manifesteren en alle lichaamssystemen uit balans brengen.
Het symptomencomplex kan zeer divers zijn, van slapeloosheid tot zwelling. Het manifesteert zich bij iedereen anders. Bij absoluut iedereen neemt de levenskwaliteit echter snel af en ontstaan er comorbiditeiten. Dit heeft een negatieve invloed op de gezondheid, het uiterlijk en het algehele welzijn.
Als we ons het hormonale systeem voorstellen als een piramide, dan staat cortisol aan de basis en helemaal bovenaan de waardevolle geslachtshormonen. Deze zijn niet alleen verantwoordelijk voor de voortplanting, maar zorgen ook voor gezonde bloedvaten en bindweefsel, sterke spieren en een jeugdige, mooie huid. Al deze hormonen worden geproduceerd uit hetzelfde substraat. Wanneer dit substraat onvoldoende is, stopt het lichaam met de productie van geslachtshormonen en richt het zich volledig op de productie van cortisol, essentieel voor de overleving.
-Als u merkt dat u sneller moe wordt en moeite hebt met nadenken, als u zich midden op de dag plotseling slaperig voelt en voortdurend energie verliest, als uw haar uitvalt en uw libido geleidelijk afneemt, dan zijn dit duidelijke tekenen dat u last heeft van wat endocrinologen het ‘steal-syndroom’ noemen.
Het werkt als volgt: alle steroïde hormonen, waaronder cortisol en geslachtshormonen ( testosteron , oestrogeen en progesteron), worden gesynthetiseerd uit dezelfde voorlopers. Wanneer de behoefte aan cortisol in het lichaam toeneemt tijdens stress en de reserves uitgeput raken, compenseert het lichaam het tekort aan cortisol door de aanmaak van geslachtshormonen te verminderen. De reden hiervoor is dat overleven veel belangrijker is dan voortplanting.
Te veel cortisol: wat zijn de gezondheidsnadelen?
Wat zijn de gevolgen? Je kijkt misschien in de spiegel en hebt het gevoel dat je ouder bent geworden. Helaas is dit geen illusie – het is echt waar. Niets gebeurt zonder gevolgen voor ons lichaam. Zelfs als de hormonen weer normaal worden, kan stress zich binnen 4 tot 6 maanden volledig uiten in negatieve effecten, en voor sommigen zelfs eerder:
*huid- en haarproblemen kunnen verergeren, chronische ziekten kunnen verergeren, en meer.
Een teveel aan cortisol heeft een zeer uitgesproken effect op het uiterlijk, omdat dit hormoon de verdeling van onderhuids vet beïnvloedt.
Een teveel aan cortisol verdunt de huid, waardoor er brede, bordeauxrode striae ontstaan bij gewichtstoename. Zulke mensen worden gecontroleerd door een endocrinoloog, ondergaan complexe onderzoeken en krijgen een behandeling. Wanneer dergelijke klinische verschijnselen uitblijven, is het zeer moeilijk om verhoogde cortisolspiegels te vermoeden, en nog moeilijker om deze hormonaal te bevestigen.
Feit is dat dit hormoon zeer labiel is, met zulke grote schommelingen gedurende de dag dat er twee normale waarden zijn: ’s ochtends en ’s avonds. Bovendien heeft cortisol een “regulerende” functie in de hypofyse, en ook de cortisolspiegels moeten worden gemeten en gecontroleerd. Daarnaast wordt vaak een 24-uurs urinetest op cortisol uitgevoerd. Alleen als al deze parameters afwijkingen vertonen, kan een arts de diagnose hypercortisolisme of hypercortisolemie stellen – dat wil zeggen een significante stijging van de cortisolspiegel in het lichaam.
Hoe cortisol te verlagen
Het is allemaal zo simpel: ga terug naar je dagelijkse routine, ga sporten en gezond eten. Waar moet je precies beginnen?
Verbeter je slaap . Als je niet op schema slaapt, verbruik je de volgende dag gemiddeld 30% meer calorieën.
Het vereiste aantal uren slapen (dat per persoon verschilt) is niet voldoende;
De juiste omstandigheden zijn essentieel:
Een slaapkamer die zo donker en koel mogelijk is, het opbergen van gadgets en het 30-60 minuten voor het slapengaan uitzetten van de tv en laptop.
Voeg antistress voedsel producten toe aan je voeding.
Vette vis (haring, sardines, makreel, zalm, kabeljauw, wilde forel), pistachenoten, groene bladgroenten, gefermenteerde groenten, bananen, noten en zaden, avocado’s, eieren, bosbessen, broccoli en spruitjes, pure chocolade en zeewier. Vermijd koffie, sterke thee en alcohol. Als je niet zonder thee en koffie kunt, beperk je dan tot maximaal twee kopjes per dag.
Vul eventuele tekorten aan.
Vitaminen, vetzuren en micronutriënten zijn allemaal belangrijk. Denk hierbij aan vitamine C, D en B (vitamine B5 is gecontra-indiceerd bij een hoog cortisolgehalte, zoals blijkt uit testresultaten), magnesiumchelaat, omega 3, chroom, zink, collageen type 1 en 3, en adaptogenen zoals ginseng, eleutherococcus en rhodiola (adaptogenen zijn gecontra-indiceerd bij auto-immuunziekten, uitputting en hyperthyreoïdie).
Probeer te ontspannen.
Schrijf je in voor een massage of spabehandeling. Thuis kun je magnesiumbaden nemen.
Sofia Melkomyan: “Welke preventieve maatregelen kunnen we hier nemen?
Ten eerste, minimaliseer negatieve informatie-invloeden en vermijd chronische stress.
Ten tweede, normaliseer de kwantiteit en kwaliteit van je slaap.
Ten derde, probeer een evenwichtig en verstandig dieet te volgen.
Het is ook cruciaal om meer te bewegen – wandelen in de frisse lucht is erg goed. Dit alles heeft gegarandeerd een positief effect op de stabilisatie van je cortisolspiegel.”
Als dit probleem wordt genegeerd, kunnen de gevolgen zeer uiteenlopend zijn en helaas allemaal negatief. Deze kunnen variëren van psychische stoornissen (depressie) tot orgaanstoornissen (chronische ziekten, eetstoornissen). Bij hypercortisolemie loopt ook het cardiovasculaire systeem risico.
Chronische stress leidt tot veranderingen in de antioxiderende capaciteit van het lichaam – met andere woorden, tot vroegtijdige veroudering. Als de onderliggende oorzaak (een hoog cortisolniveau) niet wordt aangepakt, zullen de esthetische resultaten van schoonheidsbehandelingen van korte duur zijn.
De volgorde van de handelingen is als volgt.
Eerst doen we er alles aan om de stresshormoonspiegel te verlagen. Op basis van de aanbevelingen van uw arts moet u een onderzoek ondergaan, vervangende therapie kiezen en voedingssupplementen gebruiken om eventuele tekorten aan te pakken. Dit is het primaire doel. Vervolgens verlichten we spierspasmen door overmatige spanning in de kaakstreek te neutraliseren.
Gezichtsmassage, gericht op de kauwspieren, is hiervoor uitstekend geschikt. Vervolgens werken we aan de gezichtscontouren en “lijnen” we de onderkaak uit, waarna we het resultaat aan de zijkanten consolideren. Een ultrasone facelift is hiervoor essentieel – u kunt een sessie plannen met Ulthera of Ultraformer-apparaten. De volgende stap is het verwijderen van plooien bij de mondhoeken, ook wel “marionetlijnen” genoemd, met behulp van fillerinjecties. Pas daarna gaan we over tot het aanpakken van de huidkwaliteit en overgevoeligheid. Fotoverjonging, biorevitalisatie, mesotherapie en diverse gezichtsbehandelingen kunnen allemaal helpen.
Welke andere procedures, medicijnen en remedies kunnen u helpen om een verhoogd cortisolniveau te overwinnen, meer rust te krijgen en er jeugdig uit te zien?
Infusen met ijzer en glutathion, Laennec placentatherapie, biorevitalisatie, mesotherapie, microstromen, een reeks behandelingen op apparaten van Artistic & Co. (in de salon en in een versie voor thuisgebruik).
Thuisverzorging wordt gekozen op basis van je huidtype en -conditie – deze regel is onveranderlijk. Maar omdat stress ervoor zorgt dat je gezicht zijn teint en uitstraling verliest, is het essentieel om te vertrouwen op antioxidantenserums. Mijn favorieten zijn CE ferulic van Skinceuticals en Power Serum van HydroPeptide. Sisley’s Black Rose Cream Mask (geeft een doffe huid direct een frisse uitstraling) en Arise’s Masque Gel (activeert de celstofwisseling, vermindert wallen en bevordert de ontgifting) zijn ook goede maskers.
Bloedingsdruppels “Lymphomyosot” worden gedurende 8-14 dagen ingenomen. Los 15-20 druppels op in 100-150 ml water en neem ze 2-3 keer per dag in. Ze verzachten, verminderen zwellingen en reinigen de lymfe. Ze bevatten vitamine D, een bijzonder belangrijke voedingsstof bij stress. Raadpleeg altijd uw arts voor gebruik.
En het allerbelangrijkste: forceer jezelf niet om productief te zijn, wat er ook gebeurt. Zelfbedrog zoals “het gaat goed” werkt niet. Als je gestrest bent, reageer je daar fysiologisch op, of je dat nu wilt of niet. Dus het is tijd om jezelf een beetje te verwennen. En onthoud: je gezondheid is een eindige hulpbron en je zult hem nodig hebben.
De essentie van stress en cortisol: Stress is een fysiologisch proces dat een cascade van biochemische reacties op gang brengt, voornamelijk aangestuurd door cortisol , ook wel het stresshormoon genoemd .
Cortisolfuncties: Cortisol (aangemaakt door de bijnieren) reguleert de bloeddruk, is betrokken bij de stofwisseling (eiwitten, koolhydraten, vetten), stimuleert de glucoseproductie en reageert op ontstekingen. De niveaus stijgen bij het ontwaken.
Stressreactiemechanisme: Wanneer er sprake is van een bedreiging, geven de hersenen signalen aan de bijnieren, die cortisol afgeven. Dit hormoon verbetert de glucoseconcentratie en -synthese, en levert energie voor de vecht- of vluchtreactie (een eeuwenoud evolutionair mechanisme).
De gevaren van chronische stress: In de huidige omgeving (inclusief de mediastorm ) worden mensen blootgesteld aan langdurige stress, wat leidt tot een chronisch overschot aan cortisol . Dit veroorzaakt ontstekingen, depressie, versnelde celveroudering, osteoporose en een verminderde antitumorimmuniteit.
Steal-syndroom: Chronische stress veroorzaakt een afname van cortisol , wat leidt tot het steal-syndroom (verminderde synthese van geslachtshormonen – testosteron, oestrogeen, progesteron). Overleven is immers belangrijker dan voortplanting.
Symptomen van een onevenwicht: Tekenen van een teveel/tekort aan cortisol: voortdurend energieverlies , snelle vermoeidheid, concentratieproblemen, haaruitval, verminderd libido en verergering van chronische ziekten.
Diagnostiek: Cortisolspiegels zijn erg labiel (schommelen gedurende de dag en de seizoenen). Om hypercortisolemie te bevestigen, is een reeks tests nodig: ochtend-/avondnormen, het niveau van de “controller” in de hypofyse en een dagelijkse urineanalyse.
Cortisolniveaus verlagen (leefstijl): Om cortisol te verlagen, is het nodig om de slaap te normaliseren (zo donker en koel mogelijk, geen gadgets gebruiken voor het slapengaan), meer te bewegen (wandelen) en de blootstelling aan negatieve informatie tot een minimum te beperken.
Correctie (voeding en supplementen): Een antistressdieet (vette vis, noten, groene groenten, avocado, bessen) wordt aanbevolen , evenals het vermijden van koffie, sterke thee en alcohol. Het is belangrijk om vitamines (vitamine C, D, B), magnesium , omega-3 en adaptogenen (ginseng, eleutherococcus) in te nemen.
Effecten op het uiterlijk en anti-veroudering: Overtollig cortisol beïnvloedt het uiterlijk (paarse striae, dunner wordende huid, vroegtijdige veroudering). Esthetische ingrepen (facelifts, fillers, biorevitalisatie ) zijn pas effectief nadat de stresshormoonspiegels zijn verlaagd .
