Een nieuw internationaal onderzoeksproject met docenten van Binghamton University, State University of New York, laat zien dat mensen in de middeleeuwen niet opgesloten zaten in kastelen en zich wentelden in bijgeloof. Ze ontwikkelden gezondheidspraktijken gebaseerd op de beste kennis die ze destijds hadden – waarvan sommige aansluiten bij moderne welzijnstrends.

“Mensen hielden zich op veel grotere schaal met geneeskunde bezig dan voorheen werd gedacht”, aldus Meg Leja, universitair hoofddocent geschiedenis aan de Binghamton University, gespecialiseerd in de politieke en culturele geschiedenis van laatantieke en middeleeuwse Europa. “Ze waren geïnteresseerd in geneeswijzen, ze wilden de natuur observeren en overal waar ze maar konden stukjes informatie noteren in deze periode die bekendstaat als de ‘Donkere Eeuw’.”

Het Corpus of Early Medieval Latin Medicine (CEMLM), gefinancierd door de British Academy, heeft honderden middeleeuwse manuscripten verzameld met medisch materiaal van vóór de 11e eeuw. Talloze manuscripten die in eerdere catalogi waren weggelaten, zijn opgenomen, waardoor het aantal bekende medische manuscripten uit de middeleeuwen bijna is verdubbeld.

Sommige recepten lijken op gezondheidstips van hedendaagse influencers, van zalfjes tot detoxkuren. Last van hoofdpijn? Verpulver de pit van een perzik, meng deze met rozenolie en smeer het op je voorhoofd. Het klinkt misschien vreemd, maar een onderzoek uit 2017 toonde aan dat rozenolie daadwerkelijk kan helpen bij het verlichten van migrainepijn.

Dan is er nog hagedissenshampoo, waarbij je stukjes hagedis neemt om je haar voller en vloeiender te maken – of zelfs te verwijderen, een moderne parallel aan harsen.

“Veel van de dingen die je in deze manuscripten ziet, worden momenteel online gepromoot als alternatieve geneeswijzen, maar ze bestaan al duizenden jaren”, aldus Leja.

Leja heeft de afgelopen twee jaar samen met de rest van het team gewerkt aan de voorbereiding van de nieuwe catalogus (die onlangs online is verschenen), het beoordelen van manuscripten uit heel Europa en het redigeren en opmaken van de catalogus. Ze schreef eerder over middeleeuwse geneeskunde in haar eerste boek, Embodying the Soul: Medicine and Religion in Carolingian Europe.

Veel van de geschriften werden aangetroffen in de marges van boeken die totaal niets met geneeskunde te maken hadden, zoals manuscripten over grammatica, theologie, poëzie, enzovoort. Volgens Leja duiden deze manuscripten op een bezorgdheid over de gezondheid van het lichaam en het vinden van manieren om die te beheersen.

“Het klopt dat we veel bronnen voor die periode missen. In die zin is het ‘duister’. Maar niet in termen van een ‘antiwetenschappelijke’ houding – mensen in de vroege middeleeuwen waren erg geïnteresseerd in wetenschap, in observatie, in het achterhalen van het nut van verschillende natuurlijke stoffen, en in het proberen patronen te identificeren en voorspellingen te doen”, aldus Leja.

Het onderzoeksteam zal de catalogus blijven bijwerken met nieuwe manuscripten en werkt aan nieuwe edities en vertalingen van medische teksten die in het onderwijs gebruikt kunnen worden. Leja merkte op dat hoewel catalogi zich voorheen richtten op teksten van bekende autoriteiten zoals Hippocrates, dit niet per se materiaal is waar mensen in de middeleeuwen prioriteit aan zouden geven. Een uitgebreidere catalogus stelt historici in staat de geneeskunde in haar volledigheid te tonen.

Het Corpus of Early Medieval Latin Medicine (CEMLM) is online beschikbaar en wordt samengesteld door teamleden uit Binghamton, Fordham, St. Andrews, Utrecht en Oslo.