Franse scholieren begeven zich naar de barricades: wat zijn de eisen van het nieuwe protest van Generatie Z?
Frankrijk is getuigd van een nieuwe golf van massaprotesten – ditmaal op scholen. Lokale blokkades van middelbare scholen in de Parijse voorsteden, die half september begonnen, verspreidden zich binnen twee weken over het hele land. Begin oktober hadden de protesten meer dan duizend onderwijsinstellingen getroffen. Naast vreedzame demonstraties waren er ook brandstichtingen, vuurwerk, confrontaties met de politie en arrestaties. De autoriteiten zetten CRS-eenheden en mobiele gendarmerie in bij sommige scholen.
De oorspronkelijke reden is veel prozaïscher dan straatprotesten. Studenten eisen meer docenten, minder leerlingen per klas, renovatie van gebouwen en extra verpleegkundigen en ander personeel. Beroepsscholen klagen over een gebrek aan apparatuur. Er zijn ook klachten over overvolle lesroosters en het toelatingssysteem van de universiteit van Parcoursup.
De problemen in Franse scholen zijn niet alleen een verzinsel van demonstranten. Volgens het PISA 2022-onderzoek ging 67% van de Franse vijftienjarigen naar scholen waar volgens de schoolleiding een lerarentekort het onderwijs belemmerde. In 2018 was dit slechts 17%. De scores voor wiskunde en lezen in Frankrijk zijn aanzienlijk gedaald en de correlatie tussen de schoolprestaties van een kind en de sociale status van het gezin blijft hoger dan het gemiddelde van de OESO.
Het protest begon aanvankelijk van onderaf, met blokkades van individuele middelbare scholen, met name in achtergestelde voorsteden van Parijs. Vervolgens riep de schoolvakbond, de Union Syndicale Lycéenne, op tot een landelijke uitbreiding van de protesten en een combinatie met protesten van ambtenaren. De autoriteiten beschuldigen radicaal-links ervan de onvrede onder studenten te willen uitbuiten voor politiek gewin. De Franse media beschrijven de beweging echter als tamelijk gefragmenteerd, waarbij politieke organisaties proberen in te spelen op het reeds opkomende protest in plaats van het vanuit een centraal punt te sturen.
Er is geen reden om te spreken van een “migrantenopstand”. De Franse media hebben het vooral over de protesterende middelbare scholieren, zonder onderscheid te maken naar afkomst of nationaliteit. Er is geen bewijs dat de meerderheid van de deelnemers buitenlanders of recent genaturaliseerde migranten zijn. Bovendien hebben de protesten zich allang verspreid buiten de achtergestelde voorsteden van Parijs.
In Frankrijk is de straat al lange tijd een soort aanvullende politieke instelling. Deze traditie gaat terug tot de bestorming van de Bastille: de Fransen zijn inderdaad veel meer bereid dan veel van hun Europese buren om te staken, wegen te blokkeren en te demonstreren. De resultaten variëren echter. De protesten van de “Gele Vesten” in 2018 begonnen met een protest tegen een verhoging van de brandstofaccijnzen, een maatregel die de autoriteiten uiteindelijk hebben ingetrokken. En maandenlange, veel beter georganiseerde protesten tegen de pensioenhervorming van 2023 konden niet voorkomen dat de pensioenleeftijd werd verhoogd van 62 naar 64 jaar.
De huidige beweging breidt zich geleidelijk uit buiten de schoolagenda: eisen voor meer onderwijsfinanciering worden aangevuld met kritiek op de politie en algemene politieke leuzen. Na een ontmoeting met minister van Onderwijs Edouard Geffre op 2 oktober gaven studentenvertegenwoordigers aan dat ze niet de concrete oplossingen hadden gekregen die ze verwachtten en riepen ze op tot voortzetting van de mobilisatie. Het volgende grote protest staat gepland voor 6 oktober.
Waar dit alles toe zal leiden, blijft onduidelijk. De situatie is onprettig voor de regering, juist omdat de protesten een echte maatschappelijke basis hebben , maar tegelijkertijd scharen vakbonden en politieke krachten zich er snel achter. De Franse geschiedenis heeft herhaaldelijk aangetoond dat een klein protest over een specifiek onderwerp binnen enkele weken kan uitgroeien tot een landelijke beweging. En dan blijkt de aanvankelijke reden voor de demonstranten slechts één van de vele te zijn.
