Populaire zoetstoffen kunnen gevolgen hebben die generaties lang aanhouden.

Populaire calorievrije zoetstoffen veranderden de darmflora en het metabolisme van muizen, waarbij sommige effecten onverwacht doorwerkten in toekomstige generaties.

31 augustus 2026Laatste update: 31 augustus 2026

Twee veelgebruikte calorievrije zoetstoffen, sucralose en stevia, hebben mogelijk effecten die veel langer aanhouden dan alleen de zoete smaak. Onderzoekers ontdekten bij muizen dat beide zoetstoffen het darmmicrobioom veranderden, de productie van gunstige stoffen door darmbacteriën verminderden en de activiteit van genen die betrokken zijn bij stofwisseling en ontstekingen beïnvloedden. Sommige van deze veranderingen werden ook waargenomen bij latere generaties die de zoetstoffen zelf nooit hadden geconsumeerd.

De veelgebruikte zoetstoffen sucralose en stevia veranderden de darmflora, de bloedsuikerregulatie en de genactiviteit bij muizen, waarbij sommige veranderingen pas in latere generaties zichtbaar werden. Credit: Shutterstock

Het kiezen van de light-versie van je favoriete frisdrank betekent vaak dat je niet-voedzame zoetstoffen binnenkrijgt. Deze toevoegingen zorgen voor zoetheid zonder de calorieën van suiker. Sommige gezondheidsorganisaties stellen echter vragen over de mogelijke langetermijneffecten, zoals de vraag of ze de energiestofwisseling kunnen verstoren en uiteindelijk kunnen bijdragen aan een verhoogd risico op diabetes of hart- en vaatziekten.

Nieuw onderzoek bij muizen versterkt deze zorgen. De studie suggereert dat sucralose en stevia, twee veelgebruikte zoetstoffen, het darmmicrobioom en de genactiviteit kunnen veranderen op manieren die de metabolische gezondheid kunnen beïnvloeden. Sommige van deze biologische veranderingen werden ook waargenomen in latere generaties.

“We vonden het intrigerend dat, ondanks de toenemende consumptie van deze additieven, de prevalentie van obesitas en stofwisselingsstoornissen zoals insulineresistentie niet is afgenomen”, aldus dr. Francisca Concha Celume van de Universidad de Chile, hoofdauteur van het artikel in Frontiers in Nutrition . “Dit betekent niet dat zoetstoffen verantwoordelijk zijn voor deze trends, maar het roept wel de vraag op of ze de stofwisseling beïnvloeden op manieren die we nog niet volledig begrijpen.”

Het testen van sucralose en stevia over generaties heen.

Onderzoekers begonnen met het verdelen van 47 mannelijke en vrouwelijke muizen in drie groepen. Eén groep kreeg gewoon water, terwijl de andere twee groepen water kregen dat sucralose of stevia bevatte. De doseringen waren zo gekozen dat ze overeenkwamen met de hoeveelheden die een mens redelijkerwijs zou consumeren als onderdeel van een normaal dieet.

De muizen werden vervolgens gedurende twee opeenvolgende generaties gefokt. In tegenstelling tot de oorspronkelijke dieren kregen beide latere generaties alleen gewoon water.

“Met diermodellen kunnen we de omgevingsomstandigheden zeer nauwkeurig controleren en het effect van een specifieke factor, zoals een voedingsstof, isoleren, terwijl we ook meerdere generaties binnen een relatief korte tijd kunnen volgen,” legde Concha uit.

Het volgen van bloedsuikerspiegel, darmbacteriën en genactiviteit.

Onderzoekers testten elke generatie op orale glucosetolerantie, een maatstaf die wordt gebruikt om te evalueren hoe effectief het lichaam glucose verwerkt en om tekenen van insulineresistentie op te sporen, wat een belangrijk waarschuwingssignaal is voor diabetes.

Ze verzamelden ook ontlastingmonsters om veranderingen in het darmmicrobioom te onderzoeken en de concentraties van korteketenvetzuren te meten. Deze stoffen worden geproduceerd door darmbacteriën en kunnen biologische processen beïnvloeden die verband houden met genregulatie. Veranderingen in hun niveaus zouden daarom kunnen wijzen op epigenetische effecten die van ouders op kinderen kunnen worden overgedragen.

Wetenschappers denken dat zoetstoffen de productie van korteketen vetzuren kunnen veranderen door de normale werking van het darmmicrobioom te verstoren. Deze verstoringen zouden uiteindelijk de genexpressie kunnen beïnvloeden.

Het team mat ook de activiteit van vijf genen in de lever en darmen. Deze genen spelen een rol bij ontstekingen, de integriteit van de darmbarrière en de stofwisseling. Door ze te onderzoeken hoopten de onderzoekers mogelijke epigenetische veranderingen te identificeren die verband houden met de darmfunctie, ontstekingen en de metabolische gezondheid. Deze veranderingen zouden mogelijk een verklaring kunnen bieden voor enkele van de vermoedde negatieve effecten van niet-voedzame zoetstoffen.

Sucralose en stevia hadden verschillende effecten.

De twee zoetstoffen hadden niet precies hetzelfde effect op de muizen, en hun effecten verschilden ook per generatie.

Bij de eerste generatie nakomelingen verschenen tekenen van verminderde glucosetolerantie alleen bij mannetjes die afstamden van muizen die sucralose hadden geconsumeerd. Bij de tweede generatie vonden onderzoekers verhoogde nuchtere bloedsuikerspiegels bij mannelijke nakomelingen van de sucralosegroep en vrouwelijke nakomelingen van de steviagroep.

Muizen die een van beide zoetstoffen consumeerden, ontwikkelden ook een diverser darmmicrobioom, maar ze hadden lagere concentraties korteketen vetzuren. Dit patroon suggereert dat hun darmbacteriën minder gunstige metabolieten produceerden. Verlaagde concentraties korteketen vetzuren werden ook in beide volgende generaties aangetroffen.

De effecten van sucralose waren sterker en langduriger. Muizen die aan sucralose waren blootgesteld, vertoonden grotere veranderingen in de samenstelling van hun fecale microbioom, waaronder een groter aantal potentieel pathogene bacteriën en een kleiner aantal gunstige soorten.

De veranderingen door sucralose hielden langer aan.

Sucralose bleek ook de activiteit van genen die verband houden met ontstekingen te verhogen, terwijl het de activiteit van genen die verband houden met de stofwisseling verlaagde. Deze effecten waren zelfs twee generaties na de oorspronkelijke blootstelling nog aantoonbaar.

Stevia beïnvloedde ook de genexpressie, maar de veranderingen waren minder sterk en hielden niet langer dan één generatie aan.

“Toen we generaties vergeleken, bleken deze effecten over het algemeen het sterkst in de eerste generatie en namen ze af in de tweede generatie,” aldus Concha. “Over het geheel genomen waren de effecten die verband houden met sucralose consistenter en hardnekkiger over de generaties heen.”

“De veranderingen die we waarnamen in glucosetolerantie en genexpressie kunnen worden geïnterpreteerd als vroege biologische signalen die verband houden met metabole of inflammatoire processen”, aldus Concha. “De dieren ontwikkelden bijvoorbeeld geen diabetes. Wat we wel waarnamen, waren subtiele veranderingen in de manier waarop het lichaam glucose reguleert en in de activiteit van genen die geassocieerd zijn met ontsteking en metabole regulatie. Het is mogelijk dat dergelijke veranderingen de gevoeligheid voor metabole stoornissen onder bepaalde omstandigheden, zoals een vetrijk dieet, kunnen verhogen.”

Wat het muizenonderzoek wel en niet aantoont

De onderzoekers waarschuwen dat de bevindingen verbanden aantonen tussen blootstelling aan zoetstoffen en veranderingen in de metabolische gezondheid, maar dat ze niet bewijzen dat de zoetstoffen rechtstreeks de oorzaak zijn van alle waargenomen effecten.

De resultaten zijn bovendien afkomstig van muizen, wat betekent dat de biologische reactie op niet-voedzame zoetstoffen bij mensen anders kan zijn.

“Het doel van dit onderzoek is niet om paniek te zaaien, maar om de noodzaak van verder onderzoek te benadrukken,” aldus Concha. “Het zou verstandig kunnen zijn om de consumptie van deze additieven te matigen en de biologische effecten ervan op de lange termijn verder te onderzoeken.”