Romeinen in Nederland en Nageslacht

De Romeinen zijn een hele tijd in Nederland geweest! Alles bij elkaar heeft hun aanwezigheid bijna 500 jaar geduurd.

De Romeinse tijd in Nederland begon rond 50 voor Christus met de veroveringen van Julius Caesar.
Rond 400 na Christus trokken de Romeinen definitief weg, omdat hun rijk van binnenuit instortte en Germaanse stammen de grens overliepen.

De rivier de Rijn (de Limes) vormde toen de harde grens van het Romeinse Rijk. Het gebied ten zuiden van de Rijn (zoals Nijmegen, Maastricht en Heerlen) was dus echt Romeins grondgebied, terwijl het noorden onbezet bleef.

Zit er nu veel Italiaans bloed in ons DNA?
Het idee dat we door die 500 jaar veel Italiaans bloed hebben, is heel logisch gedacht, maar genetisch en historisch gezien ligt dat net even anders. Dat heeft een paar fascinerende redenen:

Geen echte Italianen: De soldaten in de Romeinse legioenen die hier gelegerd waren, kwamen bijna nooit uit Rome of Italië zelf. Het Romeinse leger was een mix van nationaliteiten. In de forten langs de Rijn vochten vooral soldaten uit Spanje, Frankrijk, Thracië (de Balkan) en zelfs andere Germaanse stammen.

Lokale integratie: Deze soldaten kregen na hun diensttijd vaak een stukje grond in de regio en trouwden met lokale Keltische of Germaanse vrouwen. Als er al sprake was van genetische vermenging, was dat dus vooral met bloed uit andere hoeken van Europa, en minder met het huidige Italië.

Grote volksverhuizingen: Na het vertrek van de Romeinen kwamen de Grote Volksverhuizingen. Grote groepen Franken, Saksen en Friezen trokken door Nederland. Hun DNA heeft de eerdere Romeinse sporen in de eeuwen daarna grotendeels ‘verdund’.

Hoewel we dus minder direct ‘Italiaans bloed’ in onze aderen hebben dan je zou verwachten, hebben de Romeinen wel een enorme culturele erfenis achtergelaten. Denk aan onze wegen, steden zoals Nijmegen en Utrecht, de landbouw (zij brachten de kers, de ui en de kip mee!) en natuurlijk onze taal, die vol zit met verbasterde Latijnse woorden.

Het is verrassend hoeveel alledaagse Nederlandse woorden rechtstreeks uit het Latijn van de Romeinen komen. Vaak zijn het woorden voor dingen die de Romeinen hier introduceerden, zoals nieuwe bouwtechnieken, landbouwproducten of binnenshuis comfort.

Hier zijn een paar van de meest opvallende voorbeelden, opgedeeld per categorie:

1. In en rond het huis
Voordat de Romeinen kwamen, woonden de lokale stammen hier in houten boerderijen met daken van stro. De Romeinen introduceerden steenbouw, dakpannen en glas. Onze woorden daarvoor zijn direct overgenomen:

Muur – van murus

Venster – van fenestra

Zolder – van solarium (een zonnige plek of verdieping)

Kelder – van cellarium

Poort – van porta

Tegel – van tegula

2. In de keuken en op het land
De Romeinen hielden van lekker eten en introduceerden talloze groenten, fruitsoorten en keukengerei die we hier nog niet kenden:

Koker / Koken – van coquere

Zolder / Kelder (voor de voorraad)

Ui – van unio

Kool – van caulis

Kers – van cerasus

Peer – van pirum

Perzik – van persicum

Zolder / Schotel – van scutella (een kleine schaal)

Azijn – van acetum

3. Handel, reizen en geld
De Romeinen legden de eerste verharde wegen aan en brachten een geldsysteem mee. Dat zorgde voor een hele nieuwe woordenschat rondom reizen en handel:

Straat – van via strata (geplaveide weg)

Mijl – van milia passuum (duizend stappen)

Kopen – van caupo (herbergier/handelaar)

Munt – van moneta

Kist – van cista (handig om spullen in te vervoeren)

4. Dieren
Zelfs de namen van een paar heel gewone dieren hebben we aan hen te danken. De Romeinen hielden bijvoorbeeld als eersten op grote schaal kippen in onze streken voor de eieren en het vlees:

Kip / Kapoen – van capo

Ezel – van asinus

Kat – van cattus

Het is alsof de Romeinen de blauwdruk voor een groot deel van onze materiële cultuur hebben achtergelaten, en we de namen er gratis bij hebben gekregen!

Steden in Nederland waar nog veel gevonden wordt uit die tijden.

Nijmegen (Ulpia Noviomagus Batavorum) – De oudste stad van Nederland, destijds een gigantische Romeinse legerplaats.

Maastricht (Mosa Traiectum) – Ontstaan bij een Romeinse brug over de Maas.

Utrecht (Traiectum) – Begonnen als een Romeins castellum (fort) op de plek waar nu het Domplein ligt.

Voorburg (Forum Hadriani) – Een belangrijke Romeinse stad in het westen.